باطن همهء موجودات را جلوهء حق مىبينند و نورِاللَّه را در همه مرائى مشاهده مىكنند و كريمهء اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ « 1 » را به مشاهدهء معنوى و سير قلبى دريافته‌اند - رَزَقَنَا اللَّهُ وَإيَّاكُمْ « 2 » . به اين احتمال ، امر به تقوا به اين طايفه از عشّاق و خواصّ ، فرق‌ها با ديگران دارد و ممكن است تقوا از رؤيت كثرت باشد و شهود مرائى و رائى ، تقوا از توجه به غير باشد ، هر چند به صورت توجه به حق از خلق ، تقوا از « مَا رَأَيْتُ شَيْئاً إلَّا وَرَأَيْتُ اللَّهَ قَبْلَهُ وَمَعَهُ وبَعْدَهُ » « 3 » . باشد كه خود مقام عادى خُلَّص اوليا است كه پاى « شىء » در كار است ، تقوا از مشاهدهء اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ باشد ، تقوا از مشاهدهء هُوَ مَعَكُمْ « 4 » و وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ « 5 » ، تقوا از جلوهء جمال حق در شجره باشد و از اين قبيل آنچه مربوط به رؤيت حق در خلق است . و به اين منوال ، امر به نظر آنچه تقديم براى فردا كرديم ، همان حالات مشاهدهء حق در خلق و وحدت در كثرت كه صورت مناسب به خود را در عوالم ديگر دارد . 4 - احتمال آن كه خطاب به آنان از خُلّص اوليا باشد كه از مرحلهء رؤيت حق در خلق و جمال حضرت وحدت در كثرتِ فعلى گذشته‌اند و از غبار خلق در

--> ( 1 ) - « خدا نور آسمان‌ها و زمين است » . ( النور ( 24 ) : 35 ) ( 2 ) - « خداوند به ما و تو نصيب فرمايد . ( 3 ) - « چيزى را نديدم جز آن‌كه پيش از آن ، و با آن ، و پس از آن خدا را ديدم » . ( شرح اصول‌الكافي ، صدر المتألّهين ، ج 3 ، ص 432 ؛ شرح الأسماء ، ص 516 ؛ الحكمة المتعالية ، ج 1 ، ص 117 ؛ مرآة العقول ، ج 1 ، ص 391 ) ( 4 ) - « او ( خدا ) با شماست هر كجا باشيد » . ( الحديد ( 57 ) : 4 ) ( 5 ) - « رو به سوى كسى كردم كه آسمان‌ها و زمين را آفريد » . ( الأنعام ( 6 ) : 79 )